Hatay Devleti Dönemi: 1938–1939 Bağımsızlık Süreci ve Özellikleri

Lozan Antlaşması Sonrası Genel Durum

1923 yılında imzalanan Lozan Barış Antlaşması, Türkiye’nin yabancı işgali sona erdirilmesini sağladı. Türkiye, askeri mücadelelerini diplomatik alanda sürdürdü. Lozan’ın 3. maddesinde Ankara Antlaşması’nın geçerli olduğu kabul edildi. Fransa, mandater devlet olarak 1923’ten itibaren Sancak’a özel yönetim uygulamaya devam etti. 1924 yılında 12 üyeli Sancak Meclisi kuruldu; 1925 yılında Arapça ve Fransızca’nın yanı sıra Türkçe’nin de resmi dil olması kabul edildi. Ancak aynı yıl Sancak, Halep Valiliği’nden ayrılarak doğrudan Suriye hükümetine bağlandı. Bu durum, Suriye’nin bölgedeki nüfuzunu artırdı. Fransız yönetimi, Türklerin bölgedeki çoğunluğunu bozmak için Bayır-Bucak ve Hazne Nahiyelerini İskenderun Sancağı’ndan ayırdı. Bu idari değişiklikler, sosyal yapıyı bozdu ve cemaatler arası siyasi çatışmaları hızlandırdı. Fransız makamları, bu çatışmaları el altından kışkırtarak kendi konumlarını güçlendirmeye çalıştı.

1935 Yılına Yakınlaşma ve Türkiye’nin Çabaları

1926 yılında Lozan Antlaşması’nın görüşmeleri sona eren Türkiye ile Fransa arasında imzalanan Dostluk ve İyi Komşuluk Sözleşmesi, Sancak için öngörülen özel yönetimi teyit etti. 1930 yılında Türkiye ile Fransa arasında yapılan protokolle Suriye sınırı kesin olarak belirlendi. Bu dönemde Hatay Türklerinin Adana, İstanbul ve İskenderun Sancağı’nda teşkilatlı çalışmaları desteklendi. 1935 seçimlerinde Tayfur Sökmen, Antalya milletvekili seçildi. Bu yıl, Türkiye’nin Hatay meselesine çözüm bulmak için çaba sarf etmeye başladığı döneme denk geldi. 1935 yılında Sancak Türklerini temsilen Ankara’da Başbakan İsmet İnönü ile görüşen Sökmen, Dr. Abdurrahman Melek, Samih Azmi Ezer ve İnayet Mürsel’den oluşan heyet, İnönü’ye Hatay’daki son durumu anlattı. İnönü, heyete şu cevabı verdi: “Memlekete dönün, orada çalışın. Davanın ağırlığı sizin omuzlarınızdadır. Biz size yardım edeceğiz. Şahıslarınızı Fransızlara tanıtın. Sizler, yahut teşekkülünüz Türk cemaati namına onlara muhatap olunuz. Bize, buradaki bir arkadaşınız vasıtasıyla her şeyi yazıp bildiriniz. Şimdi Atatürk’e gideceğim. Sizden duyduklarımı söyleyeceğim. Kendileri ile konuştuktan sonra bir karar veririz. Yalnız istical (acele) etmeyelim. Önümüzde henüz Boğazlar meselesi var. Siz yürüdüğünüz yolda devam edin. Her şeyi icabına göre idare edin. Bizden işaret bekleyin.”

Bugün neden önemli?

Hatay Devleti, Türkiye’nin toprak bütünlüğüne yönelik diplomatik ve siyasi çabaların önemli bir dönüm noktasını temsil eder. Tayfur Sökmen’in rolü, bu süreçte Türk halkının anavatanına dönüş arayışının bir göstergesidir.