Meydan Hamamı ve Saka Hamamı: Antakya’nın Osmanlı Dönemi Hamamları

Meydan Hamamı: Antakya’nın Osmanlı Dönemi Yapısı

Antakya’nın Meydan Mahallesi’nde, Meydan Hamam Sokak ile İstiklal Sokak arasında yer alan Meydan Hamamı, 1558 yılında inşa edilmiştir. Yapı, Osmanlı mimarisine ait bir hamam olup, üç ana bölümden oluşur: soyunma, soğukluk ve yıkanma. Hamamın giriş kapısı doğudan olup, batı, güney ve kuzey cephesi dükkanlarla çevrilidir. Girişten sonra “L” şeklindeki kısa bir antre ile soyunma bölümüne girilir. Bu bölüm, dikdörtgen planlıdır ve dört tarafı 80 cm yükseklikte, 100 cm genişlikte kesme taştan yapılmıştır. Soyunma sekilerinin altlarında kuş takaları şeklinde takunya koyma yerleri bulunmaktadır. Çatı, dört yuvarlak kemerin üzerine oturan yuvarlak bir kubbeden meydana gelir; doğu ve batı yönündeki kemerler tonoz şeklindedir. Soyunma mahallinden yuvarlak kemerli bir kapı ile elips şeklinde kubbeli bir antre geçilerek soğukluğa girilir. Soğukluk bölümü, dört tonoz üzerine oturmuş yuvarlak bir kubbeden oluşur. Yıkanma mahfeline giriş, bir kapı ile sağlanır ve burada da dört tonoz üzerine oturmuş yuvarlak bir kubbe vardır. Tonozlar daha sonra tadil edilerek ikişer adet yıkanma odası oluşturulmuştur.

Hamamın taşıyıcı yapısı taştan olup, cephe durumu orta seviyededir. Bezemeye durumu B, iç yapı durumu orta, örtü durumu A seviyesindedir. Korunma derecesi 5-3 olarak belirlenmiş, korunmuşluk durumu kötü olarak değerlendirilmiştir. Yapının bugünkü sahibi ve bakımından sorumlu kişi belirtilmemiştir. Hamamın özgün kullanımı hamamdır ve bugünkü kullanım alanı da hamamdır. Yapılan onarımlarla ilgili bilgi mevcut değildir. Hazırlayanlar arasında arkeolog Tekin Süllü, mimar Şakir Merakı ve Özgür Sarıca yer almaktadır. Röloveye projesi 15.11.1985 tarihinde kabul edilmiştir.

Saka Hamamı: 16.-17. Yüzyılın Kesme Taş Yapısı

Saka Hamamı, Antakya’nın Tayfur Sökmen Cadde’sinde 5-1 numaralı sitede yer almaktadır. Yapının yapım tarihi 16.-17. yüzyıllar arasında belirtilmiştir. Hamam, kesme taştan inşa edilmiş klasik tip bir yapıdır. Giriş, sivri kemerli bir kapıdan ve 5 basamaklı merdivenden sağlanır. Girişten sonra çapraz tonozlu bir koridordan soyunma bölümüne girilir. Soyunma kısmında ortada büyük kubbeye 4 büyük sivri kemer ve pandantif ile olup, doğu ve batı istikametinde kısımlar çapraz tonozludur. Ortada havuz bulunur. Zemin kesme taş ve mermerdir. Ilıklık kısmı, manastır tonozlu koridordan geçilir ve üstünde küçük yuvarlak pencereler vardır. Ilıklık kısmında ortada büyük kubbeye giriş pandantif ve köşeleri tromplu olup, onikigen kasnak vardır. Hamam, muntazam kesme taştan yapılmıştır ve faal vaziyette olup, bugünkü kullanım alanı hamamdır.

Saka Hamamı’nın taşıyıcı yapısı taştan olup, cephe durumu A, bezemeye durumu B, iç yapı durumu orta, örtü durumu B seviyesindedir. Korunma derecesi 5-3 olarak belirlenmiş, korunmuşluk durumu orta seviyededir. Yapının bugünkü sahibi ve bakımından sorumlu kişi belirtilmemiştir. Hamamın özgün kullanımı hamamdır. Hazırlayanlar arasında arkeolog Tekin Süllü, mimar Şakir Merakı ve Özgür Sarıca yer almaktadır. Röloveye projesi 15.11.1985 tarihinde kabul edilmiştir.

Bugün neden önemli?

Meydan Hamamı ve Saka Hamamı, Antakya’nın Osmanlı dönemine ait mimari mirasının önemli örnekleridir. Her iki yapı da 16.-17. yüzyıllara ait olup, kesme taş mimarisi ve Osmanlı hamam yapısı ile ilgili detaylı bilgiler sunar. Koruma dereceleri ve durum değerlendirmeleri, bu yapıların gelecekteki korunmasına yönelik önlemler alınmasını gerektirir.

Bu yazı, Hatay İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü — Hatay Kültür Envanteri — Antakya yayını temel alınarak hazırlanmıştır.