Hatay’ın Tarihî Kaleleri ve Külliyeleri: Koz Kalesi, Sokollu Külliyesi, Darb-ı Sak Kalesi

Hatay, tarihi yapılarıyla zengin bir bölgedir. İlde bulunan kaleler ve külliyeler, Osmanlı ve Bizans dönemlerine ait önemli mimari ve kültürel miraslar sunar. Bu yapılar, hem stratejik hem de dini ve sosyal yaşamın merkezi olarak görev görmüş, bugün de tarihi değerlerini korumaktadır.

Koz Kalesi

Altınözü ilçesinin 1 km kuzeyinde, Koz Kalesi, Antakya Prensliği döneminde inşa edilmiş ve Bizans-Haçlı devrinde kullanılmıştır. Kale, tepesi düz olan ve kenarları sarp bir yükselti üzerine kurulmuştur. Kesme kalker bloklarla inşa edilen kalede, bugün iki burç bulunmaktadır. Kale kapısı sonradan onarılmıştır. İçinde tonozlu mekânlar, sarnıçlar ve seyirdim yolu görülebilmektedir. Ancak mekânların birçoğu henüz açığa çıkarılmamıştır.

Sokollu Külliyesi

Payas’ta bulunan Sokollu Külliyesi, 1574 yılında Mimar Sinan tarafından, Sokollu Mehmet Paşa tarafından yaptırılmıştır. Külliyenin yapısı, kervansaray, pazar, hamam, cami ve medreseden oluşur. Pazar Yeri, külliyenin orta yerindedir ve üzeri tonozla örtülüdür. Dört kapılı çarşının iki tarafında dükkânlar bulunmaktadır. Kervansaray, pazarın doğu tarafındaki kapıdan girilir; bir avlu etrafında kubbeli hücre şeklinde odalardan oluşur. Avlunun çevresi 5-6 metre yüksekliğinde bir duvarla çevrilidir. Hamam, pazarın kuzeybatı tarafına bitişik olup, kırmızı ve siyah taşlardan yapılmıştır ve soğuk, ılık ve sıcak olmak üzere üç bölümden oluşur. Cami ve medrese, pazarın güneybatı bitişiğindedir. Caminin kuzey tarafında yer alan 14 adet kubbeli oda, medrese eğitimi görenler için yapılmıştır.

Darb-ı Sak Kalesi

Darb-ı Sak Kalesi, Kırıkhan-Hassa yolunun üzerinde, Kırıkhan’ın 4 km kuzeyinde, yolun batısında yer almaktadır. Kale, 50-60 metre yükseklikte oval bir tepenin üzerine kurulmuştur. Bizans döneminde yapılmış olup, adı ilk defa Selçukluların gelişiyle duyulmuştur. Süleymanşah’ın 1084 yılında Antakya’yı fethinden sonra ele geçirilen kaleler arasında Darb-ı Sak’ın adı geçmektedir. Kale, doğu tarafından Antakya’ya giden stratejik yol ile Belen geçidinin kuzey yaklaşımının ve Halep yolunun güvenliğini sağlamak amacıyla inşa edilmiştir.

Neden önemli?

Bu yapılar, Hatay’ın tarihi gelişimini yansıtan önemli mimari örneklerdir. Kaleler, bölgenin savunma ve ticaret stratejilerini, külliyeler ise sosyal ve dini yaşamın merkezini temsil eder. Mimar Sinan’ın eserleri, Osmanlı mimarisinin zirvesini gösterirken, kalelerin tarihi geçmişi bölgenin farklı uygarlıkların etkileşimini ortaya koyar.

Bu yazı, Hatay İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü — Hatay Rehberi temel alınarak hazırlanmıştır.