Hatay Devleti Dönemi ve Direniş Süreci

İlk Kurşun ve Direnişin Başlangıcı

19 Aralık 1918’de Hatay’ın Dörtyol ilçesinde, Mehmet Kara tarafından Fransız askerlerine karşı atılan kurşu, Türk İstiklal Savaşı’nın ilk kurşunu olarak kabul edilir. Bu olay, bilinenin aksine, 15 Mayıs 1919’da İzmir’de Hasan Tahsin’in sıktığı kurşudan beş ay önce gerçekleşmiştir. T.C. Genelkurmay Başkanlığı tarafından doğrulanmış bu bilgi, Dörtyol’da 9 Ocak 1994’te açılan “İlk Kurşun Anıtı” ve 1997’de kurulan “İlk Kurşun Müzesi” ile anılmaktadır. Mehmet Kara, Karakese köyünde yaşamış ve bu olayla birlikte Türk direnişinin başlangıcını temsil etmektedir.

Kuvay-i Milliye ile Çatışmalar ve Sınır Belirlenmesi

İlk kurşunun ardından, Kuvay-i Milliye çeteleri ile bölgeyi işgal eden Fransız birlikleri arasında mücadeleler başlamıştır. Bu mücadeleler, Antakya, Kuseyr (Altınözü), Yayladağı, Amik Ovası, Belen, Dörtyol, Hassa ve Kırıkhan gibi bölgelerde gerçekleşmiştir. Baskınlar ve pusularla Fransızlara büyük kayıplar verilmiştir. Dörtyol’da başlayan direniş, hızla Reyhanlı ve Antakya’ya sıçramış, bu bölgelerde de teşkilatlar kurularak mücadele devam etmiştir.

Bölgedeki Türk halkı, Anadolu’yla ve Müdafa-i Hukuk Cemiyetleriyle sürekli iletişim halinde olmuştur. Özellikle Reyhanlı’da, yerel liderler, bölgenin Misak-ı Milli sınırları içinde olup olmadığını belirlemek için Antep’e gönderilmiş bir kişiyi görevlendirmiştir. Bu görevi, Tayfur Sökmen üstlenmiştir. 21 Haziran 1920’de Antep’teki Müdafa-i Hukuk Cemiyeti ile temasa geçmesine rağmen destek alamayan Sökmen, Sam köyünde bulunan İskenderun Sancağı komutanı Ali Bey’e başvurmuştur. Ali Bey, 29 Mayıs 1920’de Ankara’ya telgraf çekmiş, ancak cevap alamamıştır. Bu durumdan sonra Sökmen, 31 Mayıs 1920’de Mustafa Kemal Paşa’ya doğrudan bir telgraf göndermiştir.

Mustafa Kemal Paşa’nın Kararı ve Reyhanlı Kuvay-i Milliye Birliği

Mustafa Kemal Paşa, Tayfur Sökmen’in telgrafını aldıktan sonra, ertesi gün Gaziantep Mıntıka Kumandanı Miralay Recep Bey vasıtasıyla şu cevabı göndermiştir: “Antep Mıntıkası Kumandanı vasıtasıyla İskenderunlu Mustafa şevki Paşa oğlu Tayfur Bey’e; Telgrafınızı aldım. Memnun oldum. Misak-ı Milliye dahilsiniz. Maraş’ta teşekkül eden İkinci Kolordu ile tesis-i münasebet edin. Azami fedakarlığınızı bekler, vatandaşlara saygılar sunarım.” Bu cevap, bölgenin Misak-ı Milli sınırları içinde olduğunu resmen doğrulamıştır.

Tayfur Sökmen, bu bilgiyi Reyhanlı’ya getirip bölge halkına duyurmuş, bu gelişme Arap yanlıları için darbe olmuştur. Bundan sonra davaya inananlar artmıştır. Sökmen, Maraş’a gidip Kolordu Komutanı Selahattin Adil Paşa ile görüşmüş ve yardım vaadi almıştır. Reyhanlı’ya dönen Sökmen, 30 kişilik bir süvari birliğinden oluşan Reyhanlı Kuvay-i Milliye Birliğini kurmuştur. Bu birlik, Mahmut Gümülüoğlu, Faruk Cengiz, Hamit Öcal ve Mehmet Yediç gibi iyi binici ve nişancı kişilerin idaresiyle kurulmuştur.

Bugün neden önemli?

Hatay Devleti dönemi, Türkiye’nin sınırlarının tarihi süreçlerle şekillenmesinde önemli bir dönüm noktasıdır. Bu süreç, bölgedeki halkın milli direnişin kurbanı olduğu, ancak Misak-ı Milli sınırlarına dâhil olduğunu belirleyen kararların alınmasında önemli bir rol oynamıştır.

Bu yazı, Hatay Devleti yayını temel alınarak hazırlanmıştır.