Turgut Reis Çıkmazı Meydanı ve Çeşme – Antakya Tarihi

Turgut Reis Çıkmazı Meydanı ve Çeşme: Ortadoğu’nun Organik Meşgul Meşgulü

Antakya’nın Şimşek çıkmazı 4-3 numaralı arsasında yer alan Turgut Reis Çıkmazı Meydanı ve Çeşme, orta çağ meydan anlayışını yansıtan, küçük mekanların birleşmesinden oluşan kademeli bir yapıdır. Bu meydan, 4-5 metre yüksekliğindeki taş ve moloz taş örgü duvarlarla çevrilidir ve giriş kapıları klasik basık kemerlidir. Yeryüzü, taş kaplamalı olsa da, günümüzde bozulmuş ve betonla kaplanmıştır. Arazinin eğimi merdivenlerle çözülmüş olup, bu yapı, zengin perspektifler sunar. Çeşme, büyük bir deposuna sahip olup, yalak kısmı kemerle örtülüdür. Turgut Reis Çıkmazı, Turgut Reis Sokağından girilir. Yapı, 15.11.1985 tarihinde Türkiye Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından anıtsal koruma kararı alınmıştır. Bu karar, 1558 numaralı tescil kararına dayanır. Meşgul meşgulün korunması için hazırlanan rapor, restorasyon projesi, röloven projesi, harita ve fotoğraf gibi belgelerle desteklenmiştir. Meydan, 1985’ten beri koruma altındadır. Hazırlayanlar arasında Şakir Merakı (Y.Mimar, Rest. Uzmanı), Özgür Sarıca (Mimar, Şehir Plancı) ve Tekin Süllü (Arkeolog, Sanat Tarihci) bulunmaktadır. Meşgul meşgulün bugünkü kullanımı, meydan olarak devam etmektedir. Yapılan onarımlar, özellikle beton kaplamalı yeryüzünün bozulmuş durumunu gösterir.

Defne Han: Sabun Hane’den Çarşıya Dönüşüm

Tayfur Sökmen Sokağı 5-1 numaralı arsada yer alan Defne Han, Tayfur Sökmen Sokağı ile Uzun Çarşı Caddesi’nin kesiştiği köşede iki katlı bir binadır. Kuzeydoğusunda Saka Sokağı, güneydoğusunda Mahremiye Camii yer almaktadır. Bina, 1558 numaralı tescil kararına dayanarak anıtsal koruma derecesine sahiptir. Defne Han, bir iç avlu etrafında dört kenarında ikişer tonozlu dörtgen planlı taş yapıdır. Zeminde kaynatacak büyük ocaklar ve yer içinde yapılmış yağ depoları bulunmaktadır. Üst katta idari odaları vardır. Bina, orijinal kullanımının sabun hanesi olduğu düşünülmektedir. Bugün içinde çeşitli dükkanların yer aldığı bir çarşı fonksiyonuna sahiptir. İç avluda, 16 adet zeytinyağı deposu bulunmaktadır. Bu depoların üzerleri cam ile kapatılmıştır. Ocaklar günümüzde mevcut değildir. Bina, esaslı onarım görmüştür. Defne Han’ın bugünkü kullanımı, yağ satış yeri olarak belirtilmiştir. Bina, 1985’ten beri koruma altındadır. Hazırlayanlar arasında Şakir Merakı, Özgür Sarıca ve Tekin Süllü bulunmaktadır.

Bugün neden önemli?

Turgut Reis Çıkmazı Meydanı ve Çeşme ile Defne Han, Antakya’nın orta çağ mimarisini ve kentsel gelişimini yansıtan değerli yapılar olarak korunmaktadır. Bu yapılar, şehrin tarihi dokusunu korumaya yönelik çalışmaların önemli parçalarıdır.

Bu yazı, Hatay Kültür Envanteri — Antakya yayını temel alınarak hazırlanmıştır.