Turunçlu Adsız Harabeler ve Erzin Mustafalı Camii – Hatay

Hatay’ın Erzin ilçesinde, kum tepeleri arasında gizlenen kalıntılar ile taş örgülü bir cami, bölgenin tarihsel katmanlarını günümüze taşımaya devam ediyor. Turunçlu köyü Burnaz mevkii ile Mustafalı mahallesinde bulunan bu iki eser, farklı dönemlere ait olmalarına rağmen aynı ilçenin kültürel envanterindeki önemli yerlerini koruyor.

Turunçlu Adsız Harabelerinin Konumu ve Yapısal Özellikleri

Erzin ilçesi Turunçlu köyü Burnaz mevkii ile Ceyhan ilçesi Sarımazı beldesi arasında, Eski Adana-Halep yolunun güneyinde yer alır. Kalıntılar 240 parselin güney-batı sınırından başlayarak doğu ve güney yönünde 800×400 metrekarelik bir alanda dağılmıştır. Yapılar yassı tuğla, bazalt ve kireç harç kullanılarak inşa edilmiştir. Batı uçta bulunan yapı kompleksin en iyi korunanıdır; kısmen çatı seviyesine kadar ayakta kalmıştır. Kubbeli örgü sistemine sahip büyük bir yapıdır. Doğu ve güney kesimlerde tonozlu yapılar kısmen yüzeyde, kısmen kum tepeleri altında izlenebilmektedir. Kuzeybatıya doğru bir suyolu (aqueduct) kalıntısı da bazalt ve kireç harçla örülmüştür. Doğu kesimde yüksek bir kapı olabileceği düşünülen bazalt ve kireç katkılı bir kalıntı daha vardır.

Harabelerin Batı Ucu ve Tek Yapı Kalıntısı

Kalıntıların 1,5 kilometre batısında, aynı kumluk alanda Sarımazı köyü pafta no 7, parsel no 252’nin batısında tek bir harabe tespit edilmiştir. Bazalt ve kireç harç kullanılarak kule şeklinde inşa edilen bu yapının yüksekliği 3,90 metre, genişliği ise 5,80 metredir. Üst bölümünde tahribat mevcuttur. Tüm bu kalıntılar Avrupa Konseyi Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Envanteri’nde I. derece sit olarak kayıtlıdır. Tescil kararı 12 Mart 1993 tarih ve 1432 sayılıdır. Sit potansiyeli iyi olarak değerlendirilmiştir.

Mustafalı Camii’nin İnşa Tarihi ve Mimari Detayları

Erzin ilçesi Mustafalı mahallesinde, 2636 nolu parselde bulunan cami 1895 yılında inşa edilmiştir. Leçe taş örgülü, üzeri sıvalı ve boyalı duvarlara sahiptir. Kırma çatılı minaresi kesme taş örgülüdür. Orijinal cami 1960 yılında son cemaat yerinin kapatılarak büyütülmüştür. Orijinal kısmın duvarları taştan, eklenen kısım tuğladandır. Asıl camiye sivri kemer girinti ile şekillendirilmiş basık kemerli kapıdan girilir. Kapının iki yanında basık kemerli pencereler bulunur; ahşap doğramalarında ahşap süslemeler vardır. Diğer cephelerdeki pencereler dışarıdan kemerli, içeriden dikdörtgen kesitlidir. Tavan ve kubbe ahşaptır. Tüm cephelerde ortada tepe pencereleri yer alır. Minare 1947 yılında yapılmıştır; tabanı leçe taşı, üst kısmı kesme taştır. Avlu girişinin sağında camiyi yaptıran ve bağışlayanlara ait dört adet mezar taşı leçe taşındandır. Girişin sağ tarafında yeni yapılmış tek odalı bir dernek binası, sol tarafta ise çeşmeler bulunmaktadır.

Bugün Neden Önemli?

Turunçlu Adsız Harabeler ile Mustafalı Camii, Erzin’in tarihsel dokusunu oluşturan unsurlardır. Birinci derece sit statüsündeki harabeler ile 19. yüzyıl sonu cami yapısı, koruma altına alınmış kültürel varlıklar olarak bölgenin envanterinde yerlerini korumaktadır. Her iki eser de Vakıflar Genel Müdürlüğü sorumluluğunda bakım görmektedir.

Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları – Antakya, Hatay

Bu yazı, Hatay İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü — Hatay Kültür Envanteri — İlçeler yayını temel alınarak hazırlanmıştır.